donderdag 1 mei 2014

Interview Theater na de Dam / Thirsa van Til en Daniël van Klaveren


Secretaresse van Hitler zwichtte voor luxeleven

Op Theater Na de Dam spelen twee jonge theatermakers het levensverhaal van Hitlers secretaresse Traudl Junge. „In iedereen schuilt een Traudl.”
 
Een voorstelling over de secretaresse van Adolf Hitler, nog geen uur na dodenherdenking. Je moet het maar durven. Toch kruipen zondag maar liefst twee jonge theatermakers in de huid van Traudle Junge, de jongste privésecretaresse van de Führer die hem tot zijn dood trouw bleef dienen. „Ze hoort natuurlijk tot de kant van de daders, maar volgens mij is het belangrijk om juist op 4 mei haar levensverhaal te vertellen. Iedereen is immers een potentiele Traudl”, verdedigt acteur Daniël van Klaveren zich.

Zowel Van Klaveren als actrice Thirsa van Til zijn al enkele jaren gefascineerd door de secretaresse en maakten er onafhankelijk van elkaar een voorstelling over. Ze vertellen daarin beiden chronologisch haar leven, vanaf haar indiensttreding in december 1942 tot haar oudere dag waarin ze verteerd werd door schuldgevoelens.  Ze baseren zich daarvoor beiden op de documentaire Im toten Winkel (In de dode hoek) en het boek Tot het laatste uur, dat ook aan de basis lag van de film Der Untergang.
Toch ontmoeten de theatermakers elkaar vandaag pas voor het eerst. Ze stellen dan ook meteen gretig vragen over hun voorstellingen en wisselen enthousiast hun Traudl-anekdotes uit.
De jonge Traudl was volgens Van Klaveren vooral een naïef jong meisje dat niet eens in politiek geïnteresseerd was en eerder toevallig met Hitler in contact kwam. Op haar tweeëntwintigste deed ze nietsvermoedend mee aan een typewedstrijd, waarna de Führer haar persoonlijk uitkoos als secretaresse.
„Eigenlijk wilde ze danseres worden, net als haar jongere zus die bij het ballet in Berlijn zat”, vult Van Til aan. „Maar een baan bij de rijkskanselarij vond ze ook een goede optie om naar de grote stad te trekken en carrière te maken. Ze kreeg er natuurlijk een topfunctie en een luxeleventje. Dat moet haar ego enorm gestreeld hebben.”
Van de gruwelijkheden die zich buiten de zogenaamde Führerbunker afspeelden, had Junge volgens de makers geen idee. „Ze leefde in enorme afzondering en ze typte alleen persoonlijke brieven en bestellingen”, zegt Van Til. Hitler was voor Junge vooral „een dieren- en natuurliefhebber, iemand die niet eens dode bloemen kon aanzien”, weet Van Klaveren. „In de documentaire lijkt ze te zeggen: ‘Als iemand zoveel van een hond kon houden, kon het geen slecht mens zijn’. Ze raakte diep onder de indruk van hem en werd gaandeweg misschien zelfs verliefd.” Die bewondering wilde ze volgens Van Klaveren waarschijnlijk zelf ook graag in stand houden. „Het is een gevaarlijk, maar ook heel menselijk mechanisme. Mensen geloven vaak wat ze willen geloven en ontkennen dat wat ze niet willen weten.”
Junge werd na de oorlog omwille van haar jonge leeftijd al snel gerehabiliteerd en zelf kon ze ook lang met de gedachte leven dat ze gewoon jong en naïef was geweest, totdat ze in de jaren zestig langs een monument liep voor een verzetsstrijdster uit hetzelfde geboortejaar. „Die had ondanks haar jonge leeftijd er wel voor gekozen om in opstand te komen. Op dat moment besefte Traudl dat je nooit te jong bent om jezelf vragen te stellen. Heel de rest van haar leven heeft ze zich met deze gedachte gegeseld en alle geluk ontzegd”, vertelt Van Klaveren.
Een voorstelling over haar leven moet nu werken als waarschuwing. „Ik wil laten zien wat er gebeurt als je niet meer zelf nadenkt”, zegt Van Klaveren. Om dat mechanisme voor iedereen invoelbaar te maken, draagt de acteur bewust geen kostuum uit de oorlog, kiest hij voor een kale vormgeving en noemt hij Hitler geen enkele keer bij naam.
Een link met Nederland legt hij door in zijn monoloog het verhaal van een jong Rotterdams meisje te vervlechten. Actrice Sarah Jonker speelt Rita die net als Traudl veel te naïef is voor de tijd waarin ze leeft en nietsvermoedend op haar vader wacht tijdens het bombardement van Rotterdam.
Van Til speelt zelf naast Junge het contrasterende levensverhaal van de Haarlemse verzetsheldin Truus Menger. „Traudl miste elke overtuiging, maar Truus had een ideaal. Ze was een ontzettend sterke vrouw. Met gevaar voor eigen leven schakelde ze op jonge leeftijd verraders en nazi's uit om het leven van onschuldige mensen te redden.” Met beide vrouwen voelt Van Til enige verwantschap. “Ik wil mezelf natuurlijk het liefst als een Truus zien, maar vrees ook dat ik voor haar heldendaden te schijterig en braaf ben.” Op 4 mei hoopt Van Til dat het publiek zich betrapt op een zelfde gedachte, “dat ze ook even mee gaan in het leven van Junge en het zelfs jammer vinden als ze uit Hitlers prachtige bunker moet vertrekken.” We mogen volgens haar niet vergeten „dat tijdens de oorlog 80 procent van de Nederlanders Traudls waren. Dat moeten we blijven recapituleren en invoelbaar maken.”
Daniël van Klaveren en Sarah Jonker, Niemand had er aan gedacht om mij te waarschuwen, Theater Bellevue, Amsterdam, 4 mei 21.00 uur
Thirsa van Til, Om in de overwinning te geloven, Toneelschuur Haarlem, 4 mei 21.00 uur. Van Til gaat daarna nog op een korte tournee. Inl.:
thirsavantil.nl

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen