donderdag 20 februari 2014

Reportage De oversteek / Adelheid Roosen

Slapen op het podium van de schouwburg 


Ferdousi wiegt een publieksslaper in slaap © Cigdem Yuksel

 

 
 
 
 
 
 

Terwijl de acteurs van Toneelgroep Amsterdam in historische kostuums revolutionaire redevoeringen uit Dantons dood oreren, komen vanuit de zaal honderd mensen uit verschillende culturen en wijken het podium opgelopen. Middenin het decor rollen ze brutaal hun slaapzakken uit, eten broodjes en trekken hun pyjama’s aan. De plechtstatige schouwburg wordt een half etmaal lang hun buurthuis. 
De groep neemt deel aan De oversteek, een project van Adelheid Roosen waarmee de theatermaakster „de schouwburg wil teruggeven aan de wijkbewoners en de wijkbewoners aan de schouwburg”. Het idee ontstond enkele jaren terug toen een storm van kritiek over de culturele sector raasde. „We kregen het verwijt dat we met onze rug naar het publiek stonden en met onze portemonnee naar Den Haag. Dat vond ik zeer onterecht, dus die handschoen wilde ik wel oppakken. Schouwburgen zijn tenslotte overheidsgebouwen. Ik was wel benieuwd hoe open die overheid zelf is”, zegt Roosen.
Om de drempel van de vaak imponerende theatertempel te verlagen, koos Roosen een concept „dat alle mensen met elkaar verbindt en waar geen diploma, paspoort of grote beurs voor nodig is: de slaap.” Halverwege elke opvoering van Dantond dood steekt Roosen met een wisselende groep onervaren theaterbezoekers letterlijk het podium over en blijft ze na het slotapplaus hangen voor een pyjamaborrel, slaappartij en ontbijt. De schouwburg bleek bijzonder geschikt voor haar plan. „Er zijn wc’s met genoeg wastafels om je tanden te poetsen, een loei groot podium voor honderd matrasjes en kantines om ontbijt klaar te maken.”
Bij welke voorstelling Roosen zou ‘inbreken’ maakte de theatermaakster van te voren niet eens zoveel uit. „Ik had vooral een operationeel theater nodig. Er moest verbeelding op het podium zijn, waar wij vervolgens van een regisseur doorheen mochten wandelen.”Gaandeweg het repetitieproces zag Roosen wel een inhoudelijke link met de revolutie in Dantons dood. “Regisseur Johan Simons verwerkte onder meer de filosofie van Peter Sloterdijk, die gelooft dat de mens zichzelf ten goede kan veranderen. Simons gebruikt vooral Sloterdijks teksten over gen-revolutie, wij illustreren zijn gedachtegoed over ontwikkelbare humaniteit. Het hart is volgens hem een spier die je kunt trainen. Met De Oversteek tonen wij alvast dat het mogelijk is om toenadering tot elkaar te zoeken.”
In Dantons dood © Cigdem Yuksel
 
 
 
 
 
 
 


Roosen ging dan ook bewust op zoek naar mensen die zelden tot nooit in de schouwburg komen en die ze normaal niet zo vanzelfsprekend zou ontmoeten. In de zeven steden waarlangs Dantons dood toert, trok ze samen met medewerkers van haar Zina Platform naar de buitenwijken en belde aan bij moskeeën, stichtingen en buurthuizen.
Bij aanvang van de voorstelling verzamelt iedereen bij de artiesteningang van de schouwburg. In de foyer staan koffie, thee en koekjes klaar en geeft Roosen een korte briefing. „We lopen in ons eigen tempo het toneel op, net zoals we ook op straat doen. We zijn wie we zijn.” De acteurs van Toneelgroep Amsterdam mogen aangekeken worden, maar niet gestoord in hun teksten. En wie zich niet wil omkleden voor een volle schouwburg, kan een deken ophouden of zich even terugtrekken achter de coulissen.
Wachtend bij de deur voor opkomst © Cigdem Yuksel
 
 
 
 
 
 
 


Een kerngroep van 20 deelnemers heeft vooraf uitgebreid met Roosen en regisseur Simons gerepeteerd. Ze nemen extra figurantenrolletjes voor hun rekening en begeleiden nieuwe slapers. Op een van de pyjamaborrels in Amsterdam is het duidelijk een hecht gezelschap geworden. Om twaalf uur zingen ze in drie talen voor de verjaardag van de uit Curaçao-afkomstige Hélène en hebben ze elk een euro ingelegd voor een cadeaubon. „Ik moet mijn verjaardag nu zonder mijn kinderen en kleinkinderen vieren, maar jullie hebben nu allemaal bewezen ook een beetje familie te zijn”, bedankt ze ontroerd. Roosen kijkt in een eveneens cadeau gekregen zwarte zijden pyjama glunderend toe .
Een productieteam heeft ondertussen in en rond het decor extra luchtbedden neergelegd. Vrouwen die niet gemengd willen slapen, krijgen een plekje op het achtertoneel. Voor het slapen gaan, volgt iedereen zijn eigen ritueel. De Turkse Hulya rolt een tapijtje uit en fluistert op haar knieën een gebed. Fatima uit Heemskerk luistert op haar telefoon enkele nummers van Omar Faruk Tekbilek en de Utrechtse Moniek heeft haar hond Jaantje naast zich neergelegd. Om één uur gaan de theaterspots uit en is het - op wat schoolkampgegiechel en een licht beschonken laatkomer na - stil.
Alexander, Leo en Thea bij hun bedje © Cigdem Yuksel
 
 
 
 
 
 
 
 
Roosens vriend Titus Muizelaar is in alle vroegte naar de schouwburgfoyer gekomen om drie lange ontbijttafels te dekken. Vanaf acht uur ’s ochtends druppelen de eerste slaapgasten er alweer binnen. Vandaag zijn er alleen deelnemers van De oversteek, maar op sommige ochtenden zal ook de directie van de schouwburg aansluiten. Roosen hoopt op die manier een langdurige relatie tussen haar „roedels” en de theaters op te bouwen. Ze organiseert daarvoor ook voorbereidende workshops in het gebouw en overhandigt na afloop de namen, mailadressen en korte omschrijvingen van alle overstekers. Eva van Manen van De Hollanders zal in samenwerking met Zina in 2015 een nieuwe voorstelling met ze maken.
Twee publieksslapers aan het ontbijt © Cigdem Yuksel
 
 
 
 
 
 
 


Na afloop zijn sommige deelnemers teleurgesteld in hun aandeel in de voorstelling zelf, maar de meerderheid is enthousiast. Hélène heeft veel nieuwe mensen leren kennen. Een gepensioneerde galeriehoudster uit Brabant heeft sinds twee jaar een pied-à-terre in de Baarsjes en kon eindelijk „een beetje omgekeerd integreren in de multiculturele samenleving”. Een gevluchte theatermaakster uit Bagdad is gecharmeerd door Roosen „die tussen niemand onderscheid maakt”. En een amateuractrice uit Drenthe is blij dat ze nu ook Toneelgroep Amsterdam op haar cv heeft staan.
Een vrouw met een cocaïneverslaving uit de kerngroep heeft sinds jaren niet zo goed meer geslapen. „Ik krijg van iedereen complimentjes dat ik er goed uitzie”, zegt ze na haar vierde nacht op het podium. „Jammer dat er hier ook geen dagprogramma is. Thuis ga ik met mijn vingers draaien en is de verleiding om te gebruiken groot.” De schouwburg spoot een uitspraak van haar op de gevel in knalroze graffiti: „Jellinek-kliniek of drie maanden op een podium slapen, makkelijke keuze.”
De Oversteek volgt Dantons dood op tournee t/m 13 apr. Amsterdam, Den Bosch, Rotterdam, Den Haag, Utrecht, Eindhoven, Maastricht. Inl.: zinaplatform.nl, tga.nl

 

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen