donderdag 19 december 2013

Achtergrond: Theater met kerst

Nachtmis in het theater

Melle Daamen en Jörgen Tjon A Fong

”Niet inpakken, maar afpakken” is het devies van een vloekende Kerstman met afgezakte baard. “Sell sell sell like hell”, beveelt een hebberige ‘kerstcorn’-verkoper aan zijn dochter Zwaveltje. Ze staan in een rommelig decor van plastieken kerstbomen, glittergordijnen en kartonnen dozen. Af en toe lopen drie verdwaalde wijzen langs. Ze zoeken al 2013 jaar naar de echte kribbe, alsmaar afgeleid door satellieten, drones en nepkerststallen.

Met de voorstelling OMG! XMAS-SHOW! WTF? past theatergezelschap Dood Paard voor het eerst in zijn 20-jarige bestaan zijn kenmerkende stijl van verkleedpartijen, schurende teksten en onaffe toneelbeelden toe op een kerstvertelling voor het hele gezin.
Het gezelschap droomde al langer van een familievoorstelling, maar koos voor het thema kerst na gesprekken met de vlakkevloer theaters Kikker en Frascati. Zij gaven aan hun deuren meer te willen openen tijdens de feestdagen.

Het is een ontwikkeling die Melle Daamen, directeur van de Amsterdamse Stadsschouwburg, ook opmerkt. “Vroeger hadden we nog dalweken in de programmering, maar de festivals zijn de laatste jaren massaal in het gat van de zomer gesprongen en de theaters in die van de kerstvakantie.” Naast de traditionele kerstshows en –circussen, zijn dan ook steeds meer  ‘serieuze’ en gesubsidieerde gezelschappen speciale voorstellingen gaan ontwikkelen
voor deze periode.

W
egens publiekssucces blijven die kerstvoorstellingen vaak verschillende jaren op het repertoire staan. Muziektheatergezelschap Circus Treurdier viert deze kerstavond in een volgeboekt Compagnietheater het vijfjarig jubileum van zijn theatrale Nachtmis. Theatergezelschap Urban Myth organiseert voor de vijfde keer een nachtmis in de Amsterdamse Stadsschouwburg. Voor de hele familie bieden onder meer het Groninger Noord Nederlands Toneel (NNT Kerstspecial) en het Rotterdamse Ro Theater (Lang en Gelukkig) reeds beproefde kerstprogramma’s aan.

Schouwburgdirecteur Daamen uitte de voorbije week veel kritiek op het huidige theaterbestel, maar is over deze opkomende winterprogrammering positief. “Door de secularisatie en de groei van individuele huishoudens, zoeken mensen naar nieuwe manieren om samen de feestdagen te beleven.” Voor het theater ziet hij hier veel kansen. “De kracht van theater is dat er iets gebeurd tussen spelers en publiek. Net als in de kerk komen mensen er bij elkaar omdat ze samen iets willen meemaken. Puur bidden en geloof belijden kun je ook alleen thuis doen.”

Muziektheatergezelschap Circus Treurdier volgt in haar Nachtmis zelfs “de dramaturgie van een Christelijke viering. We aanbidden ook het hogere in preek, gebed en samenzang”, zegt artistiek leider Thomas Spijkerman. Het gezelschap geeft daar vervolgens met melancholie en vervreemdende humor een Treurdieriaanse draai aan. “We zijn wel spiritueel, maar niet religieus.” Voor het samenhorigheidsgevoel zit het publiek dicht op de spelers en verwachten de makers bij de samenzang van iedereen actieve deelname. 

Een meerwaarde ten opzichte van eveneens druk bezochte kerstmarkten, meezingbioscopen en meubelboulevards is volgens Daamen dat theater weer een zekere betekenis of inhoud aan het feestgebeuren kan verlenen. In zijn bundel Tien jaar Expanding Theatre (2012) noemt hij zijn speciale feestdagenprogrammering ‘Serious Pleasure’. “In onze Nachtmis wordt het publiek altijd eerst onder handen genomen over een politiek of maatschappelijk onderwerp voordat ze ‘mogen’ feesten.” Dit jaar zullen bijvoorbeeld sprekers als econoom Jeroen Smit en wetenschapsjournalist Diederik Jekel terugkijken op het afgelopen jaar. In zijn preek zal theatermaker Jörgen Tjon A Fong stilstaan bij de overledenen. De Circus Treurdier Nachtmis heeft nu als thema het einde van de crisis en onderzoekt daarvoor het concept vertrouwen.

Dood Paard hoopt met OMG! XMAS-SHOW! WTF? bij het publiek een vraag neer te leggen. “Waar moeten we met die hele decembermaand heen? De feestdagen worden sinds de jaren ’60 steeds meer gekaapt door de commercie”, zegt acteur Gillis Biesheuvel. “Onze sprookjes- en kerstfiguren voelen zich allemaal misbruikt door de verkoop en zijn behoorlijk op drift geraakt. Ze weigeren nog te figureren in zoetsappige verhaaltjes met een happy end en komen alvast in opstand.”

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen