donderdag 9 augustus 2012

Reportage 'Peer Gynt' op Festival Boulevard


Grootse opvoering van Ibsens toneelstuk op theaterfestival Boulevard

Oud geworden blijft Peer Gynt alleen op het toneel achter. In een poging tot zijn eigen kern door te dringen, pelt hij een ui.  Elke laag staat voor een van zijn avonturen. Maar na het afpellen van alle rokken blijft er niet veel over. “ ’t Houdt niet op, de een na de ander, laag na laag! Komen we überhaupt nog aan de kern vandaag?”, verzucht hij.
Deze iconische scène uit het laatste bedrijf van Peer Gynt van de Noorse toneelschrijver Henrik Ibsen uit 1867 vat het lot van de hoofdpersoon goed samen. Peer Gynt reist rusteloos over de hele wereld van Noorwegen tot aan Egypte. Maar zichzelf vinden, lukt hem niet. Hij waait slechts mee met de wind.  Vanwege deze leegheid van het hoofdpersonage koos Matthijs Rümke, regisseur en artistiek leider van Het Zuidelijk Toneel, voor Peer Gynt. “Ik wilde iets vertellen over kernloze mensen, over mensen die buigen als riet of net als in de Tweede Wereldoorlog zomaar ergens achteraan lopen”, vertelt hij voor aanvang van een van de try-outs. 

Acteur Han Kerckhoffs, die in de voorstelling van Rümke Peer Gynt speelt, herkent wel iets van het gedrag van Peer. “Hij is een kameleon. Hij kan lullen als brugman en heeft daarom het vermogen om zich overal aan te passen. Als freelance-acteur moet ik ook steeds met verschillende mensen en op verschillende plekken kunnen functioneren.” Ook herkenbaar voor de acteur is de midlifecrisis van Peer Gynt. “Peer Gynt valt bijvoorbeeld op een jonger meisje. Dat gedrag zie ik nu wel erg veel om me heen.”
Regisseur Rümke vindt het belangrijk dat de acteurs veel van zichzelf meenemen op het toneel. Daarom koos hij ook voor twee Peer Gynts. Han Kerckhoffs speelt na de pauze de oude Peer en acteur Xander van Vledder vangt aan als de jonge. Rümke: “Ze hoeven zo niet te spelen dat ze ouder of jonger zijn.”

Leeftijd is volgens Rümke ook een beduidend gegeven in het toneelstuk. “Peer Gynt roept een paar keer dat hij keizer wil worden. Als een kind zoiets zegt, komt dat heel anders over dan wanneer een oude man dat zegt. Als een jonge man fantaseert, liegt en bluft is dat onschuldiger.”  De twee hoofdrolspelers spelen ieder op hun eigen manier en hebben geen pogingen ondernomen om elkaars bewegingen of stem te imiteren.  ‘Wij zijn zo verschillend, dat heeft geen zin ”, zegt Kerckhoffs.  De jonge Van Vledder spreekt snel en ritmisch, bijna rappend, Ibsens verzen uit en Han Kerkhofs neemt veel meer rust in zijn spel. Voor de herkenbaarheid dragen beide acteurs wel dezelfde versleten broek en met lappen hersteld
corduroy jasje.
Om de tochten van de dwalende Peer Gynt beeldend te vertellen, pakt regisseur Rümke groots uit. Aan dertig vrienden van het Zuidelijk Toneel vroeg hij om in de avonturen en fantasieën van de Noorse held te figureren. Ze zijn dansende gasten op het bruiloft waarin Peer Gynt de bruid schaakt, het langharig trollenvolk met wiens prinses hij trouwt, zwarte slaven die hij verhandelt en rouwende dorpsbewoners die hij aanschouwt op zijn eigen begrafenis.

Ook de speelplek is niet bescheiden. In het kader van Festival Boulevard speelt Het Zuidelijk Toneel in De Gruyterfabriek achter de Bossche Brabanthallen.  In deze hoge fabriekshal met veel baksteen, beton en tl-verlichting creëerde Marc Warning een grootse koude en kille wereld. Door de blokken piepschuim, windmachines en watten reist Peer door winterse landschappen. De ruimte maakt ook enkele spectaculaire (verrassings)effecten mogelijk. Ondanks de vele mogelijkheden van de hal, kiest Rümkle wel voor een klassieke zaalopstelling met een steil oplopende tribune. “Vanaf januari en gaan we deze voorstelling ook in de theaterzalen spelen en daarom hebben we de zaal steeds in ons hoofd gehouden. Er zal buiten de zichtlijnen niet heel veel meer veranderen.”
Vanaf het festivalterrein van Boulevard rijden speciale theaterbussen de bezoekers tot vlak voor de garagepoorten van De Gruyterfabriek. Al bij de inloop is het geluidsdecor van het componistenduo Strijbos & Van Rijswijk (winnaars van de Muziekprijs 2012) te horen. De alerte luisteraar kan hierin flarden Edvard Grieg herkennen, die voor de première van Peer Gynt in 1876 de muziek componeerde. Maar moet dan wel heel goed luisteren. “Griegs melodieën of harmonische structuren zijn er bijna allemaal uit. Alleen zijn notenschat en ziel zitten er nog in”, vertelt componist Rob van Rijswijk.  Het duo baseerde zich op de Peer Gynt suites, de concertversies van de originele toneelmuziek, en brak deze open. Van Rijswijk: “We zijn op zoek gegaan naar de meest interessante momenten in de stukken, naar die maten die associatief een bepaalde kleur, geur of indruk opriepen. En daar zijn we vervolgens mee gaan componeren. We zijn het hele pallet van emoties elektronisch gaan uitrekken, omvormen, uitkleden en  omkeren.” In tegenstelling tot de grootse figuratie en locatie, blijft de muziek bescheiden op de achtergrond. “De tekst moet in deze voorstelling alle aandacht krijgen.  Als het publiek niets in de gaten heeft gehad, hebben wij het goed gedaan.”, vertelt van Rijswijk. De muziekfragmenten ondersteunen, verdiepen of versterken de achtbaan waar Peer Gynt rusteloos en snel doorheen vliegt.

speeldata Festival Boulevard t/m 12 augustus, zomerfestival Cultura Nova 25 t/m 28 augustus en  landelijke tournee 10 januari t/m 1 maart 2013 Inl.: www.hzt.nl


 

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen