zaterdag 14 april 2012

'Quality Time' mugmetdegoudentand

Actrice Lineke Rijxman over haar ‘kleine redder’ in Quality Time

Lineke Rijxman (rechts)  in 'Quality Time'. Foto Sanne Peper












Ze speelde bij Toneelgroep Amsterdam 13 jaar lang grote rollen in tekst en regie van anderen. Nu, bij het kleinere theatergezelschap mugmetdegoudentand, maakt actrice Lineke Rijxman theater dicht op haar eigen huid. Binnenkort herneemt ze Quality Time, de voorstelling waarmee ze alweer bijna zeven jaar geleden haar entree bij ‘de Mug’ maakte. ‘Wat ik maak, hoe ik leef en hoe ik denk, is nu direct met elkaar verbonden.’

Opgetogen zit Lineke Rijxman aan de wat rommelige tafel van de altijd even huiselijke repetitieruimte van mugmetdegoudentand. Binnenkort starten de repetities weer van Quality Time, de eerste voorstelling die ze bij de Mug maakte. ‘Eerst was ik gevraagd voor de regie. Maar toen ik het stuk las, vond ik de rol van de dochter zo geweldig, dat ik haar wilde spelen.’ In de voorstelling streed ze als vierjarige dochter met haar hypochondrische vader (Marcel Musters), anorectische moeder (Joan Nederlof) en bange broertje om liefde en erkenning. Voor haar spel beloonde de Vereniging van Schouwburg- en Concertgebouwdirecties haar met Colombina, de prijs voor de meest indrukwekkende vrouwelijke bijrol van het seizoen. Bovendien werd de voorstelling geselecteerd voor het Nederlands Theater Festival van 2007.

Vanaf april hernemen de acteurs de succesvolle voorstelling uit 2006. Rijxman krijgt alleen een nieuw broertje. Zes jaar geleden speelde de boomlange, magere Willem de Wolf nog de zesjarige kleuter. Maar dit seizoen huist hij bij het Antwerpse Compagnie de Koe. De kleine en stevige Dick van den Toorn - zelf net weer vader geworden - neemt de rol daarom over. Voor Rijxman een mooie uitdaging. ‘De acteurs zijn natuurlijk diametraal tegengesteld aan elkaar. Het is fijn andere dingen te ontdekken. Dat is een groot deel van de lol’.

Volwassen prinsesje
Rijxman kijkt uit naar de reprise. Haar rol van vierjarige kleuter blijkt haar na aan het hart te liggen. Als een trotse moeder vertelt ze liefdevol over háár meisje: ‘Ik vind haar een heel compleet mens. Soms is ze gewoon een klein meisje dat graag een prinsesje in een roze jurk wil zijn. Maar ze heeft ook al een heel volwassen kijk op het gezin, waarin ze iedereen gelukkig wil maken. Ze is een kleine redder.’

De actrice herkent in de dochter iets van zichzelf toen ze zo klein was. ‘Het is helemaal niet fijn om als kind de volwassene van het gezin te zijn. Ik dacht vroeger dat ik het moest oplossen als het niet goed ging thuis. Je belast jezelf dan al snel met het hele reilen en zeilen van het gezin.’

Zwarte komedie
De acteurs zetten de emoties binnen het gezin vaak bewust vet neer. Bijna monsterlijk zijn hun hysterische aanvallen. Toch wil Rijxman dat het gezin geloofwaardig overkomt. 'Het uitvergrote spel creëert ook een soort afstand. Juist daardoor is herkenning mogelijk. Om iets goed te zien, moet je altijd een stapje naar achteren doen’. Het effect van het ‘groteske’ spel is bovendien komisch, net als de situaties waarin de gezinsleden zich bevinden. De vader ziet bijvoorbeeld letterlijk zijn dochter niet. Terwijl ze al lang naast hem zit, roept hij naar boven: ‘Prinsesje, prinsesje kom je?’ Later stuurt hij zijn vierjarige kleuter met de auto naar de apotheek.

In 2006 werd er veel gelachen tijdens de voorstelling, maar Rijxman benadrukt dat deze humor vooral een buitenlaag is. Ze wil dat het publiek daaronder ziet waar het werkelijk over gaat. ‘Dat is hoe je als volwassene vast kunt zitten in gedrag dat nog voortkomt uit je eigen kindertijd, hoe dat je wereldbeeld kleurt en hoe je daardoor kinderen kunt opzadelen met je eigen angsten, frustraties of overtuigingen. Volwassenen zouden zich moeten afvragen waar hun emoties eigenlijk vandaan komen. Ik vind juist de dochter in het stuk de meest volwassene van het gezin omdat ze haar ouders steeds opnieuw in het hier en nu probeert te halen. Als de moeder bijvoorbeeld klaagt dat ze de hele tijd op haar donder van papa krijgt, zegt het meisje dat opa al heel lang dood is.’

Vrijheid
Het thema van de voorstelling is Rijxman duidelijk dierbaar. ‘Het is iets waar ik zelf mee bezig ben.’ Die betrokkenheid past goed bij de aanpak van mugmetdegoudentand. ‘Ik zei in 2006 vooral ja op het stuk. Maar wist ook heel goed waar ik nog meer ja op zei want de werkwijze van de Mug sprak me zeer aan. Je denkt na over jezelf in de wereld en maakt daar dan voorstellingen over.’ Het is meteen ook het grootste verschil met het grote instituut Toneelgroep Amsterdam, waarbij Rijxman (1957) tot 2004 meer dan 32 verschillende voorstellingen speelde. ‘Bij de Mug bedenken, schrijven, spelen en regisseren we alles zelf. Het heeft mij meer vrijheid gegeven om het helemaal te kunnen doen zoals ik denk dat het moet. Wat ik maak, hoe ik leef en hoe ik denk, is nu direct met elkaar verbonden.’

2012
Om dicht bij zichzelf en de wereld van nu te blijven, heeft actrice en schrijfster Joan Nederlof de tekst van Quality Time geactualiseerd. Grappen over toenmalig kandidaat-wethouder Marijke Vos rollen nu over wethouder Caroline Gehrels, die momenteel in Amsterdam de portefeuille Kunst en Cultuur beheert. ‘Dat beeld waar de vader van droomt, namelijk dat hij ingeklemd ligt tussen Caroline Gehrels, zijn eigen vrouw en een groot stuk rood vlees, dat vind ik meesterlijk.’ De ambitieuze moeder van het gezin stapt voor de reprise over van D66 naar de regerende VVD. ‘Ze zit in de Kamer voor de commissie cultuur, waarvoor ze zich natuurlijk niet écht interesseert want anders zat ze niet bij de VVD...’

En omdat het grachtengordelgezin er ook in de reprise hip bij moet wonen, vernieuwden interieurontwerpers X+L alvast de bank en het salontafeltje in de yuppenmaisonnette. De MacBook en zeker de dictafoon vervangen ze later nog. ‘Die spullen zien er natuurlijk idioot uit nu.’

Quality Time van theatergezelschap mugmetdegoudentand gaat op reprisetournee van 4/4 tot en met 26/5: mugmetdegoudentand.nl

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen