maandag 12 december 2011

Recensie 'Orest' DNO

IJselijke Hitchcock in de opera


 











Orest, Orest, Oreeest!’ Vanuit alle hoeken van het auditorium schreeuwen hoge sopraanstemmen begeleid door schrille vioolklanken de naam van de ongelukkige antiheld. Ze martelen de geest van Orest, die om zijn vader te wreken zijn eigen moeder vermoordde. 
 

Het gezin van de mythologische koning Agamemnon van Mycene en zijn vrouw Klytaimnestra staat dit jaar centraal in de programmering van De Nederlandse Opera. Na voorstellingen rond de dochters Ifigeneia en Electra, is het nu de beurt aan zoon Orest. Componist en librettist Manfred Trojahn en regisseuse Katie Mitchell maken van zijn verhaal een psychologische (cult)thriller.


Soundtrack
Manfred Trojahn componeerde een felle, atonale thrillersoundtrack met veel koperblazers, pauken en strijkers. De hoge fluittonen van de violen klinken schel en doordringend. In de thrillers van Hitchcock vulde de componist deze instrumenten aan met vervreemdende en mysterieuze synthesizereffecten. Trojahn kiest voor andere electro-akoestische oplossingen. Hij versterkt bijvoorbeeld de hoogste noten van de sopranen en hij speelt vooraf opgenomen materiaal als ‘suround sound’ in Het Muziektheater af. Zo horen we de wraakgodinnen langs alle kanten fluisteren, schreeuwen en zingen. Hun hoge tonen blijven nog lang na de voorstelling doorzinderen. Tenslotte maakt Trojahn voor de notoire filmfanaat ook nog enkele knipogen naar klassiek thrillerelementen zoals Hitcocks karakteristieke vogelgeluiden en een een hilarische 'boormoord'.  


Montage
Katie Mitchell volgt in haar regie de filmische muziek van Trojahn. Ze vertaalt zijn tempo’s en ritmes in fast forwards met versnelde, geagiteerde bewegingen, slow motions en rewinds met achteruitdeinzende spookverschijningen en plotselinge verstarde stills. Als sierlijke dansers gaan de zangers en figuranten mee in Trojahns soundscape. Het maakt de enscenering esthetisch mooi, maar psychologisch weinig invoelbaar. Daarnaast treedt er al snel een zekere voorspelbaarheid op omdat beeld en muziek nauwelijks met elkaar schuren.

Ook voor het sturen van de toeschouwerblik hanteert Mitchell filmprincipes. Net als in Hitchcocks voyeuristische filmklassieker Rear Window gluren we naar binnen bij de villa van Orest. Als een gehalveerd poppenhuis zijn alle kamers soms split screen in beeld. Op andere momenten zoomt de camera in op een specifieke ruimte. Zwarte, bewegende wanden verkleinen dan het frame.

Crime Scene
De eerste verdieping van de villa is duidelijk de bloederige ‘place delict’. In de slaapkamer - waar Orest zijn moeder vermoordde - en de badkamer - waar die moeder haar man ombracht - is de ´Crime Scene Investigation´ in volle gang. Een groot onderzoeksteam is er in witte pakken en beschermende mondkapjes druk in de weer met UV-licht, rood-wit afzetlint en fingerprinting. Het forensisch onderzoek oogt professioneel en realistisch, maar laat daarom ook weinig aan de verbeelding over.

Beneden is de woonkamer. Het interieur is stijlvol jaren ’70 met prachtig parket, mahoniehouten meubels en een vleugel. Op een grote lederen bank hangt de verkrampte Orest in coltrui futloos rond. Openzwaaiende deuren, geestesverschijningen en de furieuze vrouwenstemmen martelen zijn steeds zieker wordende geest. Soms bieden kamermeisjes troost, maar veel steun krijgt Orest niet.

De meeste bewoners keren zich af van het ongelukskind. Orests fundamentalistische zusje Electra is druk met nieuwe moordplannen. Zijn slappe oom Menelaos durft zijn nek niet uit te steken om zijn politieke carrière veilig te stellen. En tante Helena bezingt enkel haar eigen schoonheid. De familieleden praten nauwelijks met elkaar en kijken elkaar niet of ijskoud aan. Ze leven als eenzame pionnen in een emotieloos schaakspel, waar de goden als lyrische tenoren ongeïnteresseerd tussen dansen. Alle hoop is gevestigd op Hermione, de mooie dochter van Helena.

Mooie vrouwen
Hermione en haar moeder Helena zijn twee prachtige vrouwen. Perfect gekleed en hoogblond lijken ze op de diva’s van Hitchcock. Helena bezingt voortdurend deze schoonheid, die ze nostalgisch terugziet in haar jonge spiegelbeeld. Nauw aansluitende zangpartijen versterken de band tussen moeder en dochter.
Wanneer Orest vervolgens zijn oog laat vallen op Hermione, lijkt er weer plaats voor liefde in familie. Of wordt er een nieuwe Helena gekaapt? Een mooie cliffhanger.

Het Muziektheater Amsterdam
Orest!, De Nederlandse Opera
Gezien 8/12/2011, te zien tot en met 28/12/2011

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen